Loading ...
Nga Gary Q. Kokalari
27 marsi nuk duhet të kalojë në heshtje në Shqipëri.
Në këtë datë në vitin 2008, një investigim në faqen e parë të The New York Times, i raportuar nga C. J. Chivers – fitues i Çmimit Pulitzer – ekspozoi atë që u bë i njohur si skandali i trafikut të armëve AEY – një skemë që shtrihej shumë përtej disa kontraktorëve të rinj të papërgjegjshëm dhe hynte në ndërthurjen e errët të politikës, korrupsionit dhe pushtetit.
Këtë e di jo si një vëzhgues i largët, por si dikush i përfshirë drejtpërdrejt në nxjerrjen në dritë të kësaj historie. Me ndihmën e të ndjerit Kosta Trebicka, i cili siguroi regjistrime dhe dokumentacion, punova për të garantuar që provat të arrinin si në media ashtu edhe në Departamentin Amerikan të Drejtësisë. Trebicka e pagoi këtë guxim me jetën – u gjet i vdekur më vonë në po atë vit, në një rrugë të largët, në rrethana që shumëkush ende i konsideron thellësisht të dyshimta.
Rëndësia e atij investigimi shkoi shumë përtej raportimit fillestar. Skandali AEY më pas u bë baza për librin e Guy Lawson ‘Arms and the Dudes’, i cili nga ana e tij frymëzoi filmin hollivudian ‘War Dogs’, me Jonah Hill dhe Bradley Cooper në rolet kryesore. Ajo që u paraqit në ekran si një histori e disa tregtarëve të rinj të armëve ishte e rrënjosur në një rrjet shumë më serioz dhe shqetësues lidhjesh politike dhe korrupsioni—elemente që publiku i pa vetëm pjesërisht.
Gati dy dekada më vonë, të njëjtat modele vazhdojnë. Dhe i njëjti emër mbetet në qendër të tyre: Sali Berisha.
Kur skandali AEY shpërtheu për herë të parë në faqen e parë të ‘The New York Times’, kryeministri i asaj kohe, Sali Berisha – nën drejtimin e të cilit ndodhën ngjarjet dhe nga zyra e të cilit, si edhe djali i tij, u implikuan drejtpërdrejt nga Kosta Trebicka dhe Efraim Diveroli—reagoi jo me përgjegjësi, por duke e quajtur gazetën “letër higjienike”. Kjo deklaratë nuk ishte thjesht vulgare; ajo ishte zbuluese. Ajo pasqyroi një qëndrim ndaj së vërtetës dhe përgjegjshmërisë që vazhdon të përcaktojë sjelljen e tij politike.
Sot, Berisha e prezanton veten e tij si kampion i opozitës, duke organizuar protesta që gjithnjë e më shumë janë bërë të dhunshme. Ai përdor gjuhën e rezistencës demokratike. Por ky qëndrim kërkon të shqyrtohet me kujdes.
Ky është i njëjti njeri, mandati i të cilit është i pandashëm nga:
• Shembja katastrofike e skemave piramidale të vitit 1997, që e futën Shqipërinë në kaos dhe dhunë;
• Shpërthimi i Gërdecit, një tragjedi kombëtare e lidhur me veprime të papërgjegjshme dhe jo transparente, që shkaktoi 26 viktima;
• Vetë skandali AEY, ku në regjistrimin e Trebickës, Efraim Diveroli, president i AEY, pranoi: “Nuk mund të luftoj këtë mafie. Ajo shkon më lart—deri te kryeministri dhe djali i tij.”;
• Aferat korruptive të Albpetrol dhe ARMO, të lidhura me figura si Rezart Taci, një i afërt i Berishës dhe sot në arrati nga drejtësia.
Këto nuk janë fusnota. Janë kapituj.
E megjithatë, Berisha tani kërkon të pozicionohet si fytyra e antikorrupsionit dhe reformës.
Ekziston një dimension më i rrezikshëm në atë që po ndodh në rrugët e Shqipërisë. Kur protestat përshkallëzohen në dhunë, rreziku nuk është abstrakt. Është i menjëhershëm dhe njerëzor. Dikush lëndohet. Dikush mund të vritet.
Dhe lind pyetja: kush përfiton vërtet?
Shqipëria tashmë i ka përjetuar pasojat e dhunës politike, përfshirë ngjarjet e 21 janarit. Krijimi i “martirëve” ka qenë prej kohësh një mjet i fuqishëm—dhe cinik—politik.
A e kuptojnë familjet e protestuesve të sotëm se çfarë është në lojë? A e kuptojnë se bijtë e tyre, baballarët e tyre, mund të bëhen simbole në një lojë më të madhe politike—një lojë që i shërben pushtetit të një njeriu, jo përparimit të një kombi?
Në të njëjtën kohë, Shqipëria përballet me një kontrast shqetësues.
Erion Veliaj ndodhet në burg në pritje të gjyqit, ndërsa Berisha—vetë përballë akuzave për korrupsion—lëviz lirshëm, duke përdorur platformën e tij jo për t’u mbrojtur në gjykatë, por për të mobilizuar trazira.
Drejtësia jo vetëm që duhet të bëhet; ajo duhet të shihet se po bëhet. Kur zbatimi i saj duket i pabarabartë, besimi publik gërryhet.
Shqipëria ndodhet në një moment kritik. Aspiratat e saj për anëtarësim në Bashkimi Evropian varen jo vetëm nga reformat, por edhe nga pjekuria dhe stabiliteti politik. Protestat e dhunshme, të nxitura nga figura me histori të gjata dhe të diskutueshme, nuk e çojnë përpara këtë qëllim. Ato e minojnë atë.
Kjo ngre një pyetje themelore: nëse detyrohet të zgjedhë midis të ardhmes evropiane të Shqipërisë dhe rikthimit të tij politik, çfarë do të zgjidhte Berisha?
Bazuar në historikun, përgjigjja nuk është qetësuese.
Dhe pastaj është Trebicka.
Vdekja e tij mbetet e pazgjidhur në sytë e shumëkujt. Unë kam bërë thirrje për zhvarrosjen e varrit të tij dhe për t’iu nënshtruar mbetjeve të tij një ekzaminimi të pavarur nga ekspertë ndërkombëtarë me reputacion.
Pse nuk ka ndodhur kjo? Çfarë mbetet e fshehur?
27 marsi nuk është thjesht një datë. Është një kujtesë. Një kujtesë se e vërteta mund të dalë në pah, edhe përballë interesave të fuqishme. Një kujtesë se ata që ekspozojnë korrupsionin shpesh paguajnë një çmim. Dhe një kujtesë se e ardhmja e Shqipërisë varet nga përballja—jo rishkrimi—i së shkuarës.
Pyetja është nëse vendi është i gatshëm ta bëjë këtë.
Informacion biografik për autorin:
Familja e Gary Kokalari-t i ka shërbyer komunitetit shqiptaro-amerikan për mbi një shekull. Nga bashkëpunimi i hershëm me Fan Noli dhe Faik Konica, te ndërtimi dhe mbështetja e institucioneve kulturore dhe fetare shqiptare, te ofrimi i ndihmës humanitare pas rënies së komunizmit, si dhe mbështetja kyçe për përpjekjet lobuese në SHBA që ndihmuan në hapjen e rrugës për pavarësinë e Kosovës, familja Kokalari ka luajtur një rol të vazhdueshëm dhe me ndikim në çështjet shqiptaro-amerikane.
Gary është themelues i Albanian Relief Foundation, Albanians for a Democratic Albania dhe National Albanian American Council, ku krijoi zyrën e parë lobuese në Uashington që përfaqësonte interesat shqiptaro-amerikane. Ai ka qenë drejtpërdrejt përgjegjës për ekspozimin e skandaleve të mëdha të korrupsionit në Shqipëri, përfshirë ato që lidhen me Albtelecom, Albpetrol dhe aferën e trafikut të armëve AEY.
Profesionalisht, Gary ka shërbyer si këshilltar financiar dhe Zëvendëspresident i Lartë në një nga institucionet financiare më të mëdha dhe prestigjioze në botë. Ai mban një diplomë Bachelor nga Boston University dhe një M.B.A. në Financë nga Wharton School i University of Pennsylvania—i konsideruar gjerësisht si një nga shkollat më të mira të biznesit në botë, ku alumni përfshijnë Donald Trump, Elon Musk dhe Warren Buffett.
