Loading ...
Gjuha shqipe është një nga thesaret më të çmuara të identitetit tonë kombëtar, një dëshmi e gjallë e qëndrueshmërisë kulturore dhe shpirtërore të një populli të vogël në numër, por të madh në histori. Ajo ka mbijetuar ndër shekuj, mes pushtimesh, migrimesh dhe ndryshimesh të mëdha shoqërore, duke ruajtur thelbin e saj dhe duke u përshtatur vazhdimisht me kohën.
Variantet e saj, si gegërishtja dhe toskërishtja, përfaqësojnë pasurinë e brendshme të shqipes, ndërsa dialektet dhe të folmet lokale e bëjnë atë edhe më të gjallë dhe të larmishme. Kjo shumësi nuk është dobësi, por forcë, një dëshmi e elasticitetit dhe vitalitetit të një gjuhe që ka ditur të mbijetojë duke u transformuar.
Një nga dëshmitë më të jashtëzakonshme të kësaj mbijetese është ruajtja e shqipes përtej kufijve të Shqipërisë. Rasti i arbëreshëve në Itali mbetet ndër më domethënësit: pasardhës të shqiptarëve që u larguan nga trojet e tyre në shekujt XV-XVI, ata kanë arritur të ruajnë një formë të hershme të gjuhës, të pasur me elementë arkaikë që sot janë zbehur ose zhdukur në përdorimin e përditshëm në Shqipëri. Për më shumë se pesë shekuj, arbëreshët kanë ruajtur jo vetëm gjuhën, por edhe identitetin, këngët, zakonet dhe kujtesën historike, duke u bërë një urë e gjallë midis së kaluarës dhe së tashmes.
Në një këndvështrim tjetër, fenomeni i italianëve që jetojnë në Shqipëri dhe përvetësojnë gjuhën shqipe është po aq domethënës. Ata e mësojnë atë jo vetëm për arsye praktike, por shpesh edhe nga një ndjenjë respekti dhe admirimi për kulturën vendase. Shpesh, kjo përpjekje çon në një zotërim të admirueshëm të gjuhës, duke dëshmuar për fuqinë tërheqëse dhe bukurinë e saj.
Historia e mbrojtjes dhe zhvillimit të shqipes është e pandashme nga figurat që i kanë kushtuar jetën kësaj gjuhe. Nga Jeronim De Rada, një ndër zërat më të rëndësishëm të letërsisë arbëreshe dhe një mbrojtës i palodhur i identitetit shqiptar, deri te Petro Zheji, i cili i dha gjuhës një dimension të thellë filozofik dhe studimor, shqipja është ndërtuar mbi përkushtimin e brezave që nuk e lanë të shuhet.
Këta dhe shumë të tjerë kanë dëshmuar se gjuha nuk është thjesht një mjet komunikimi, por një formë e ekzistencës sonë si komb. Ata e kanë ruajtur dhe zhvilluar atë edhe kur kanë jetuar në vende ku shqipja nuk ishte gjuha e përditshme, duke e kthyer në një akt vetëdijeje dhe rezistence kulturore.
Megjithatë, në kushtet e sotme të globalizimit, sfidat për gjuhët e vogla janë reale dhe shpesh të forta. Rreziku i asimilimit, sidomos për komunitetet jashtë atdheut, kërkon një vëmendje më të madhe dhe politika të qëndrueshme mbështetëse. Në këtë kuadër, bëhet gjithnjë e më e domosdoshme që ruajtja e gjuhës, veçanërisht e variantit arbëresh, të mos mbetet vetëm në dorën e individëve apo komuniteteve, por të mbështetet edhe nga institucionet.
Një hap konkret në këtë drejtim do të ishte nxitja e një marrëveshjeje të posaçme midis Giorgia Meloni dhe Edi Rama, e cila të synojë mbrojtjen dhe promovimin e gjuhës arbëreshe si pjesë e trashëgimisë kulturore evropiane. Një marrëveshje e tillë mund të përfshijë programe të përbashkëta arsimore dhe kulturore, mbështetje për shkollat dhe qendrat kulturore arbëreshe në Itali, si dhe financim për projekte kërkimore që dokumentojnë dhe zhvillojnë këtë pasuri gjuhësore.
Po aq e rëndësishme është edhe mbështetja e komunitetit të emigrantëve shqiptarë në Itali. Fëmijët e lindur dhe rritur atje përballen me sfidën e ruajtjes së gjuhës së prindërve të tyre në një ambient ku dominon një tjetër gjuhë dhe kulturë. Për këtë arsye, një politikë e koordinuar midis dy vendeve mund të inkurajojë hapjen e klasave të gjuhës shqipe, trajnimin e mësuesve dhe hartimin e materialeve didaktike moderne që e bëjnë mësimin e gjuhës tërheqës dhe të qasshëm për brezat e rinj.
Nëse gjuha është një nga shtyllat kryesore të identitetit, atëherë investimi në ruajtjen e saj është një investim në të ardhmen. Një bashkëpunim i tillë mes Italisë dhe Shqipërisë nuk do të ishte vetëm një akt kulturor, por edhe një shembull i përgjegjësisë së përbashkët për mbrojtjen e diversitetit gjuhësor në Evropë.
Gjuha shqipe nuk është thjesht një relike e së kaluarës; ajo është një organizëm i gjallë që vazhdon të rritet, të ndryshojë dhe të frymëzojë. Dhe për sa kohë do të ketë njerëz që e duan, e flasin dhe e trashëgojnë brenda dhe jashtë kufijve, ajo do të mbetet një nga mrekullitë më të bukura dhe më të qëndrueshme të historisë sonë.
