Loading ...
Gati gjashtë muaj pasi Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, premtoi një fitore të shpejtë ndaj Iranit, konflikti duket se ka hyrë në një ngërç, ndërsa shpresat për një fitore ushtarake apo një marrëveshje të negociuar po zbehen.
Për të thyer këtë ngërç, Trump ka premtuar një “Ditë D ekonomike”, përmes së cilës çdo shtet që bën biznes me Iranin do të përballej me pasoja ekonomike “të jashtëzakonshme”.
Megjithatë, Irani ka qenë prej kohësh nën sanksione dhe deri tani ka treguar se është i gatshëm të përballojë kostot e tyre, si dhe se ka aftësi të përshtatet me presion të madh ekonomik dhe ushtarak, ndërsa konflikti zgjatet.
Pyetja kryesore për SHBA-në është: A do të funksionojnë sanksionet e reja aty ku strategjitë e tjera kanë dështuar?
Mënyra e saktë se si do të zbatohet fushata e re amerikane e presionit ekonomik mbetet ende e paqartë. Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, ka premtuar se do të japë më shumë detaje në një konferencë për shtyp më 24 gusht.
Por, në një intervistë për CNBC, Bessent e bëri të qartë se SHBA-ja është e gatshme të ndërmarrë masa kundër çdo shteti – mik apo kundërshtar – që, sipas saj, po i ofron Iranit një rrugë shpëtimi ekonomik.
“Je ose me ne, ose kundër nesh”, tha ai. “Nëse këmbëngulni të bëni biznes me [Iranin], qoftë duke transferuar para, duke blerë naftën e tij apo duke kryer transferime detare, atëherë Thesari amerikan dhe qeveria amerikane… do të përdorin të gjithë fuqinë dhe forcën e tyre kundër jush.”
Nënpresidenti amerikan JD Vance i ka përshkruar sanksionet si një “fazë të re” të konfliktit, në të cilën presioni ekonomik është “mjeti më efektiv” që SHBA-ja ka në dispozicion.
“Ata do të përpiqen të ushtrojnë presion ekonomik ndaj nesh, por ajo që ka qenë e vërtetë gjatë dy javëve të fundit është se ata kanë ndier shumë më tepër presion sesa ne”, tha Vance në emisionin Clay Travis and Buck Sexton Show.
“Ne do të vazhdojmë ta bëjmë këtë, sepse mendojmë se është mënyra më e mirë për të arritur përfundimisht objektivin final.”
Irani ka përvojë të gjatë me sanksionet
Irani është përballur me sanksione të rëndësishme amerikane që prej viteve të para të Republikës Islamike, të themeluar në vitin 1979.
Presioni ekonomik u përshkallëzua gjatë administratës së parë Trump, pasi SHBA-ja u tërhoq nga Marrëveshja e Përbashkët Gjithëpërfshirëse e Veprimit (JCPOA), marrëveshja e vitit 2015 mes fuqive botërore dhe Iranit për kufizimin e programit të tij bërthamor.
Edhe në konfliktin aktual, qeveria amerikane ka shpallur tashmë “Operation Economic Fury”, një fushatë ekonomike me dy drejtime: sanksione të koordinuara nga Thesari amerikan ndaj rrjedhave financiare të regjimit iranian dhe një bllokadë detare ndaj porteve iraniane.
Imran Bayoumi, ekspert i gjeostrategjisë në Atlantic Council në Uashington dhe ish-këshilltar politik në Departamentin e Mbrojtjes, i tha BBC-së se njoftimi i fundit ka gjasa të jetë rezultat i frustrimit në rritje, pasi opsionet e tjera nuk kanë dhënë rezultatet që kërkon Trump.
“Ky është në thelb një pranim se SHBA-ja është pothuajse e bllokuar në këtë luftë”, tha ai. “Është një tjetër përpjekje për të ushtruar presion ekonomik.”
“Ky është thjesht një tjetër mjet që po përdor SHBA-ja”, shtoi Bayoumi. “Nuk kemi parë një strategji të qartë të paraqitur nga administrata, qoftë për mjetet ushtarake apo ato ekonomike. Pyetja se çfarë po përpiqet të arrijë SHBA-ja mbetet ende pa përgjigje.”
Michael Parker, i cili ka punuar për tetë vjet në Zyrën e Kontrollit të Pasurive të Huaja (OFAC) dhe është ekspert i sanksioneve ekonomike, tha se strategjia e re ka të ngjarë të synojë “zgjerimin e rrezes së goditjes ekonomike” të sanksioneve, duke vënë në shënjestër shtetet e treta që vazhdojnë të bëjnë biznes me Iranin, por ekonomitë e të cilave varen nga dollari amerikan.
Deri tani, SHBA-ja ka përdorur kryesisht kërcënimin me sanksione dytësore ndaj institucioneve financiare të huaja për t’i detyruar ato të respektojnë politikën amerikane të sanksioneve.
Por, sipas Parker, ende nuk është shfrytëzuar plotësisht mundësia për të goditur çdo aktivitet që lidhet njëkohësisht me sistemin financiar amerikan dhe Iranin.
Si shembull, ai përmendi institucionet financiare të huaja që ndihmojnë Iranin të shmangë sanksionet ose që transferojnë para drejt arkave iraniane.
Si do të përgjigjet Irani?
Mbetet e paqartë se si do të reagojë Irani ndaj këtyre masave. Megjithatë, ekspertët e sanksioneve thonë se Irani deri tani ka treguar aftësi të mëdha për t’i anashkaluar ato përmes kanaleve jozyrtare – për shembull, duke përdorur “flota hije” për transportin e naftës ose kompani të reja tregtare që nuk figurojnë në listat e sanksioneve amerikane.
“Vazhdon të shohësh emra të rinj që shfaqen, sepse Irani po përshtatet shumë shpejt”, tha Mohammed Hammouda, menaxher për kontrollet e eksporteve dhe sanksionet në Bursën e Londrës. “Çfarëdo sanksioni që vendos, ata gjejnë një rrugë të re [për ta anashkaluar].”
Sipas tij, këto kundërmasa të Iranit shpesh i detyrojnë autoritetet që zbatojnë sanksionet të ndjekin ngjarjet pas tyre.
“Sanksionet janë të gjitha në letër, por puna e vështirë zhvillohet në prapaskenë”, tha Hammouda. “Ka ekipe në mbarë botën që përpiqen të zbatojnë sanksionet dhe të identifikojnë palët e përfshira, prandaj Irani duhet të përpiqet vazhdimisht të përshtatet.”
Efektiviteti i sanksioneve të reja do të varet në masë të madhe nga mënyra se si do të reagojnë shtetet që mund të vihen në shënjestër – mes tyre aleatë të SHBA-së, si Turqia dhe Iraku, por edhe Kina.
“Një pjesë e kësaj nuk është në duart e Iranit”, tha Parker. “Aftësia e Iranit për t’iu shmangur sanksioneve varet në masë të madhe nga gatishmëria e vendeve të tjera dhe institucioneve financiare për t’i dhënë atij akses në sistemin bankar formal.”
Parker beson se fuqia e sanksioneve është “vetëm aq e madhe sa gatishmëria” e vendeve të synuara për t’iu bindur objektivave të politikës së jashtme amerikane ose për të përballuar sanksione potencialisht shumë të dhimbshme ndaj tregtisë që përfshin dollarin amerikan.
Megjithatë, disa ekspertë dyshojnë nëse një gatishmëri e tillë ekziston aktualisht.
“Nuk mund ta imagjinoj Kinën duke rënë dakord me këtë, për shembull”, tha Bayoumi. “Këto shtete kanë qenë në gjendje të ndjekin interesat e tyre edhe në marrëdhëniet me administratën Trump.”
“Pika kryesore është se ky është thjesht një tjetër mjet”, shtoi ai. “Por pyetja më e gjerë mbi strategjinë mbetet. Pa një strategji të tillë, nuk jam i sigurt se kjo do të ndryshojë ndonjë gjë në planin afatgjatë.”
