Loading ...
Puntata e sotme e emisionit “Të gjitha Rrugët të Çojnë në Romë” na vendos përballë një çështjeje që nuk bën zhurmë në titujt e lajmeve, por që në heshtje po shkon drejt një humbjeje të pakthyeshme: rrezikut real të zhdukjes së gjuhës arbëreshe në Itali.
Për më shumë se pesë shekuj, kjo gjuhë ka mbijetuar si një mrekulli e rrallë historike. E ruajtur brenda mureve të shtëpive, e trashëguar brez pas brezi, ajo ka qenë një urë e gjallë mes Shqipërisë së dikurshme dhe Italisë së sotme — një pasuri që i përket jo vetëm një komuniteti, por gjithë kulturës evropiane.
Dhe pikërisht këtu qëndron paradoksi: sepse ka mbijetuar kaq gjatë, shumëkush sot mendon se arbërishtja është e sigurt. Në realitet, ajo po zbehet dita-ditës. Emigrimi, familjet e përziera, mungesa e përdorimit në shkrim dhe mbi të gjitha mungesa e një mbrojtjeje të fortë institucionale po e shtyjnë drejt zhdukjes.
Ligji italian për mbrojtjen e pakicave gjuhësore ekziston, por ai ia delegon barrën kryesisht pushtetit lokal — shpesh pa mjetet dhe ekspertizën e nevojshme. Rezultati është një mozaik i fragmentuar përpjekjesh, ku çdo komunitet përpiqet të mbijetojë më vete, pa një strategji të përbashkët dhe pa një vizion afatgjatë.
Ndërkohë, paralelisht me këtë rrezik, po zhvillohet një realitet tjetër: ai i emigrantëve të rinj shqiptarë në Itali. Për vite me radhë, përballë sfidave të integrimit, mësimi i gjuhës shqipe për fëmijët shpesh u la në plan të dytë. Ishte një zgjedhje e diktuar nga realiteti — shkolla, shoqëria dhe përditshmëria zhvilloheshin në italisht.
Por sot ky realitet po ndryshon. Gjithnjë e më shumë prindër po e kuptojnë se gjuha e nënës nuk është pengesë, por një pasuri. Ata po organizohen, po hapin shkolla shqipe, shpesh me mbështetje nga Tirana, duke u përpjekur të ruajnë lidhjen e fëmijëve të tyre me rrënjët.
Këto iniciativa janë të çmuara, por mbeten të shpërndara dhe të pambështetura sa duhet. Dhe këtu lind e njëjta pyetje thelbësore: a mjafton vullneti individual për të shpëtuar një gjuhë?
Përgjigjja është e prerë: jo.
Prandaj, sot më shumë se kurrë, nevojitet një hap politik i qartë dhe i guximshëm. Një marrëveshje e re mes Giorgia Meloni dhe Edi Rama nuk është thjesht e dëshirueshme — është e domosdoshme. Dhe kjo marrëveshje duhet të ketë një qëllim të dyfishtë: të shpëtojë gjuhën arbëreshe dhe të mbështesë në mënyrë konkrete mësimin e gjuhës shqipe tek brezat e rinj të emigrantëve në Itali.
Sepse sfida është e njëjtë në të dy rastet: ruajtja e gjuhës si identitet, si kulturë dhe si urë mes brezave. Arbërishtja është paralajmërimi i asaj që mund të humbasim. Brezat e rinj shqiptarë në Itali janë mundësia për të treguar se çfarë mund të shpëtojmë — nëse veprojmë tani.
Edhe Samiti i IV i Diasporës në Tiranë e vendosi në qendër këtë temë. Por pyetja mbetet: a kaluam nga fjalët tek zgjidhjet konkrete?
