Loading ...
Për herë të parë, një model i inteligjencës artificiale ka projektuar me sukses gjenome të plota virale që më pas janë sintetizuar dhe kanë rezultuar funksionale në laborator. Zbulimi shihet si një pikë kthese për biologjinë, por ngre edhe pyetje të rëndësishme për sigurinë biologjike.
Shkencëtarët e Universitetit të Stanfordit në Shtetet e Bashkuara kanë përdorur inteligjencën artificiale për të projektuar viruse krejtësisht të reja, të cilat më pas janë krijuar dhe testuar me sukses në laborator, raportojnë mediat ndërkombëtare.
Sipas studiuesve, kjo është hera e parë që një model i inteligjencës artificiale arrin të projektojë një gjenom të plotë viral që rezulton funksional.
Viruset e krijuara janë bakteriofagë, një lloj virusi që infekton bakteret dhe nuk infekton njerëzit. Nga 302 dizajne të gjeneruara nga IA, studiuesit sintetizuan në laborator kandidatët më premtues. Sipas rezultateve të studimit, 16 prej tyre rezultuan të aftë të infektonin dhe shkatërronin bakterin E. coli.
IA po mëson “gjuhën e jetës”
Profesori Brian Hie, një nga studiuesit e përfshirë në projekt, e ka cilësuar arritjen si një hap të rëndësishëm në përdorimin e inteligjencës artificiale për biologjinë.
Ndryshe nga modelet gjuhësore që analizojnë fjalët dhe parashikojnë sekuencat e tekstit, modelet **Evo1 dhe Evo2** janë trajnuar për të analizuar sekuenca gjenetike dhe për të parashikuar modelet e tyre.
Këto modele janë trajnuar me të dhëna gjenetike nga viruse, baktere, bimë dhe njerëz, duke u mundësuar studiuesve të eksplorojnë mënyra të reja për projektimin e sekuencave biologjike.
Shpresë për bakteret rezistente ndaj antibiotikëve
Një nga aplikimet më premtuese të kësaj teknologjie mund të jetë lufta kundër rezistencës ndaj antibiotikëve.
Bakteriofagët janë konsideruar prej kohësh një alternativë potenciale për trajtimin e infeksioneve bakteriale, veçanërisht në rastet kur bakteret nuk reagojnë më ndaj antibiotikëve ekzistues.
Studiuesit shpresojnë se projektimi i bakteriofagëve me ndihmën e inteligjencës artificiale mund të përshpejtojë zhvillimin e terapive të reja kundër infeksioneve rezistente.
Arritja ngre edhe shqetësime për sigurinë
Megjithatë, përparimi shkencor shoqërohet edhe me shqetësime serioze për sigurinë biologjike.
Ekspertë nga Qendra për Sigurinë Shëndetësore në Universitetin Johns Hopkins kanë paralajmëruar se aftësia e inteligjencës artificiale për të projektuar gjenome virale ngre pyetje urgjente mbi mënyrën se si këto teknologji mund të përdoren në mënyrë të sigurt dhe si mund të parandalohet keqpërdorimi i tyre.
Studiuesit theksojnë se bakteriofagët e krijuar në këtë projekt nuk paraqesin rrezik për njerëzit. Për më tepër, krijimi i organizmave më kompleksë është shumë më i vështirë.
Gjenomet e bakteriofagëve të projektuar përmbajnë rreth 5 400 çifte bazash, ndërsa edhe organizmat më të thjeshtë të gjallë kanë qindra mijëra çifte bazash.
Një pikë kthese për biologjinë sintetike
Megjithatë, studiuesit pranojnë se zhvillimi i shpejtë i modeleve të inteligjencës artificiale mund të hapë rrugën për projekte shumë më ambicioze në të ardhmen.
Ekspertë të biologjisë sintetike e shohin këtë arritje si një pikë kthese: kompjuterët nuk po përdoren më vetëm për të analizuar sistemet biologjike, por po fillojnë të kontribuojnë drejtpërdrejt në projektimin e tyre.
Në perspektivë, kjo qasje mund të ndihmojë në përshpejtimin e zhvillimit të terapive të reja, enzimave me përdorim mjekësor dhe antitrupave për imunoterapi.
Por krahas mundësive të mëdha, shkencëtarët përballen edhe me një sfidë të re: si të shfrytëzohet fuqia e inteligjencës artificiale në biologji pa krijuar rreziqe të reja për sigurinë shëndetësore dhe biologjike.
