Loading ...
Sulmet ndaj anijeve tregtare, porteve dhe infrastrukturës energjetike po e shndërrojnë Detin e Zi në një front të përhershëm të luftës Rusi–Ukrainë, ndërsa rritja e rrezikut po rëndon mbi sigurimet, transportin dhe çmimet e energjisë.
Deti i Zi po përjeton një përshkallëzim të paprecedentë të rrezikut për transportin tregtar. Anijet, ekuipazhet, portet dhe objektet energjetike janë gjithnjë e më shumë në qendër të një konflikti ku kufiri mes objektivave ushtarake dhe atyre tregtare po bëhet gjithnjë e më i paqartë.
Ndërsa vëmendja ndërkombëtare është përqendruar te tensionet në Ngushticën e Hormuzit, situata në Detin e Zi po përkeqësohet me ritme të shpejta. Sipas të dhënave të cituara për muajin korrik, janë regjistruar të paktën 24 sulme të konfirmuara ndaj anijeve tregtare, shifra më e lartë mujore që nga nisja e pushtimit të plotë rus të Ukrainës në shkurt 2022.
“Transporti detar është aktualisht në një luftë të vazhdueshme. Çdo anije që lëviz nga pala ruse ose ukrainase mund të bëhet shënjestër në një luftë të pafundme, e cila tani është shtrirë edhe në det”, deklaroi për APE-MEPE Manolis Lazaridis, kreu i kompanisë së sigurisë detare Diaplous.
Katër sulme në vetëm gjashtë ditë
Përshkallëzimi ka vijuar edhe në ditët e para të gushtit. Nga 1 deri më 6 gusht janë raportuar të paktën katër sulme të reja me nivel relativisht të lartë besueshmërie, që kanë përfshirë dy anije kontejnerësh, një anije ro-ro ose mallrash të përgjithshme dhe një cisternë.
Në të njëjtën periudhë janë publikuar të dhëna për gjithsej shtatë anije që mund të jenë goditur, mes tyre dy transportues të mallrave të mëdha dhe tre cisterna.
Megjithatë, kjo shifër më e lartë nuk mund të konsiderohet ende e konfirmuar. Për disa prej incidenteve mungojnë emrat e anijeve, numrat IMO, datat e sakta ose të dhëna të mjaftueshme për verifikim të pavarur.
Një vlerësim edhe më alarmues vjen nga shoqata turke e detarëve Deniz Iscileri, e cila pretendon se më shumë se 35 anije tregtare janë goditur gjatë korrikut dhe se deri në 23 marinarë kanë humbur jetën.
Nëse këto të dhëna konfirmohen, korriku 2026 do të rezultonte muaji më vdekjeprurës i luftës për ekuipazhet tregtare.
Por verifikimi i plotë mbetet i vështirë për shkak të mungesës së informacionit të pavarur dhe deklaratave kontradiktore të palëve në konflikt.
Nga anijet ruse te objektivat tregtare ndërkombëtare
Ndryshimi kryesor nuk lidhet vetëm me numrin e sulmeve, por edhe me zgjerimin e gamës së objektivave.
Sulmet nuk po kufizohen më vetëm te portet ukrainase apo te anijet e lidhura drejtpërdrejt me Rusinë. Në shënjestër mund të përfshihen edhe anije me pronësi të huaj ose perëndimore, në varësi të destinacionit, ngarkesës, qëllimit të udhëtimit apo lidhjeve të perceptuara financiare me njërën prej palëve.
Veçanërisht shqetësuese janë raportet për sulme ndaj cisternave në pronësi greke.
Nëse këto incidente konfirmohen, ato do të tregojnë se flamuri i një anijeje nuk është më domosdoshmërisht garanci sigurie. Një anije tregtare mund të konsiderohet objektiv edhe për shkak të misionit të saj tregtar ose lidhjeve financiare që i atribuohen udhëtimit.
“Çdo përballje në tokë transferohet në det”
Sipas Lazaridis, konflikti po shtrihet përtej anijeve dhe po prek gjithnjë e më shumë infrastrukturën portuale, objektet energjetike dhe nyjet kritike të zinxhirit të furnizimit.
“Çdo përballje që fillon në tokë, në nivelin tjetër transferohet në det”, tha ai.
Sipas tij, palët kanë kuptuar se një sulm ndaj transportit tregtar mund të prodhojë ndikim ekonomik dhe mediatik më të madh sesa goditja e një objektivi thjesht ushtarak.
“Goditja e një anijeje tregtare rrit mbulimin e mallrave të luftës dhe të sigurimeve. Ky është një kosto operative që transferohet drejtpërdrejt në çmimin e produkteve, qofshin ato energji apo mallra konsumi”, theksoi Lazaridis.
Sigurimet dhe transporti përballen me kosto më të larta
Përshkallëzimi në Detin e Zi po detyron kompanitë e transportit detar të rishikojnë rrugët e lundrimit, mbulimin e sigurimeve, masat e sigurisë dhe kontratat e çarterit.
Rritja e rrezikut reflektohet në primet e sigurimit të luftës dhe në kostot e transportit. Në fund të zinxhirit, këto shpenzime mund të përkthehen në çmime më të larta për energjinë dhe mallrat që mbërrijnë te konsumatori.
Anijet mbeten të pambrojtura ndaj dronëve dhe raketave
Mbrojtja e anijeve tregtare nga avionët pa pilot, raketat dhe dronët detarë mbetet një nga sfidat më të mëdha.
Sipas kreut të Diaplous, kompanitë private të sigurisë kanë kapacitetet dhe personelin për të rritur nivelin e mbrojtjes së anijeve, përfshirë edhe përdorimin e ekipeve të armatosura të sigurisë.
Por një problem i rëndësishëm është se autoritetet ruse dhe ukrainase nuk lejojnë praninë e personelit të armatosur në anijet që u afrohen porteve të të dyja vendeve.
Kjo kufizon ndjeshëm aftësinë e ekuipazheve dhe operatorëve për të reaguar ndaj një sulmi që mund të ndodhë me pak ose aspak paralajmërim.
Lufta në Detin e Zi prek edhe energjinë
Dimensioni detar i konfliktit është i lidhur ngushtë edhe me tregun evropian të energjisë.
Lazaridis argumenton se kufizimet e vendosura ndaj LNG-së ruse po e shtyjnë Evropën drejt furnizimeve alternative, të cilat në disa raste mund të jenë më të kushtueshme.
“Evropa, me masat që ka marrë ndaj LNG-së ruse, në thelb po përjashton qytetarët evropianë nga tregtia e gazit rus, si rezultat i së cilës ata detyrohen të blejnë LNG më të shtrenjtë, kryesisht nga Shtetet e Bashkuara”, tha ai.
Sipas tij, varësia nga furnizues të jashtëm e kufizon hapësirën e manovrimit të vendeve evropiane në tregun e energjisë.
Në këtë kuadër, paketa e 21-të e sanksioneve të Bashkimit Evropian, e miratuar më 23 korrik 2026, përfshin edhe rregulla për transportin e LNG-së ruse drejt vendeve të treta dhe aktivitetin e transportuesve të LNG-së.
Për kontratat afatgjata parashikohet ndalim importi nga 1 janari 2027, ndërsa për transportin e ngarkesave drejt vendeve të treta parashikohen përjashtime të përkohshme në kushte specifike deri më 25 korrik 2027.
“Flota në hije” dhe një front që po zgjerohet
Ukraina ka pretenduar gjithashtu se gjatë javëve të fundit ka goditur dhjetëra anije të lidhura me të ashtuquajturën “flotë në hije”, e cila dyshohet se përdoret për transportin dhe eksportet ruse.
Këto pretendime nuk janë verifikuar plotësisht nga burime të pavarura të sektorit detar.
Në tërësi, tabloja që po krijohet është ajo e një Deti të Zi ku transporti tregtar po përballet me një nivel rreziku dukshëm më të lartë se në periudhat e mëparshme të konfliktit.
Nga sulmet ndaj anijeve dhe porteve te objektet energjetike, lufta po krijon një front ku aktiviteti ekonomik dhe ai ushtarak ndërthuren gjithnjë e më shumë.
Për ekuipazhet tregtare, rreziku tashmë nuk lidhet vetëm me vendin ku ndodhet anija, por edhe me atë që transporton, ku shkon dhe me cilën palë mund të perceptohet se ka lidhje. Ndërsa kostoja e këtij rreziku nis në Detin e Zi, ajo mund të përfundojë në sigurime, transport, energji dhe çmimet që paguan konsumatori.
