Loading ...
Stina e Verës në Europë po ndryshon me ritme të shpejta. Temperaturat që deri pak vite më parë konsideroheshin të pazakonta, si vlerat pranë 40 gradë Celsius të regjistruara së fundmi në Pragë, po bëhen gjithnjë e më të zakonshme.
Të dhënat e Shërbimit Europian për Ndryshimet Klimatike Copernicus tregojnë se valët e të nxehtit gjatë fundit të majit dhe gjithë muajit qershor sollën temperatura mesatare ditore mbi 10 gradë Celsius më të larta se norma në disa pjesë të Francës, Mbretërisë së Bashkuar dhe Spanjës. Gjatë qershorit, temperatura mesatare në Europën Perëndimore arriti në 20.74°C, rreth 3.06°C mbi mesataren e periudhës 1991–2020.
Me temperatura që në disa vende tejkalojnë 40 gradë Celsius, thatësirat e gjata, zjarret shkatërruese dhe rënia e niveleve të lumenjve nuk po konsiderohen më fenomene të rralla, por një realitet gjithnjë e më i zakonshëm i stinës së verës.
Ekspertët e klimës prej vitesh kanë paralajmëruar se ngrohja globale do të rrisë si shpeshtësinë, ashtu edhe intensitetin e ngjarjeve ekstreme meteorologjike. Sot, valët e të nxehtit zgjasin më shumë, nisin më herët dhe prekin njëkohësisht një numër më të madh vendesh.
Ndikimi i tyre shkon përtej temperaturave të larta, duke prekur ekosistemet, ekonominë dhe jetën e përditshme në mbarë kontinentin.
Zjarret po bëhen më të shpeshta dhe më të rrezikshme
Temperaturat ekstreme thajnë bimësinë dhe e kthejnë atë në lëndë lehtësisht të djegshme. Kur thatësira shoqërohet me erëra të forta, flakët përhapen me shpejtësi dhe bëhen shumë më të vështira për t’u kontrolluar.
Edhe pse vendet mesdhetare si Spanja, Portugalia, Greqia, Italia dhe Franca kanë qenë historikisht më të ekspozuara ndaj zjarreve pyjore, sezoni i tyre tashmë nis më herët, zgjat më gjatë dhe po prek edhe rajone që më parë konsideroheshin me rrezik të ulët.
Sipas të dhënave të Bashkimit Europian, vetëm vitin e kaluar u dogjën të paktën një milion hektarë tokë, pothuajse dy herë më shumë se mesatarja historike.
Disa prej këtyre zjarreve arrijnë intensitet aq të lartë sa krijojnë sistemet e tyre atmosferike, të njohura si retë pyrocumulonimbus. Këto formacione mund të gjenerojnë erëra të fuqishme, rrufe dhe prush që ndezin vatra të reja disa kilometra larg, duke e bërë shuarjen edhe më të vështirë.
Përveç dëmeve në pyje dhe banesa, zjarret dëmtojnë biodiversitetin, çlirojnë sasi të mëdha dioksidi karboni dhe e bëjnë tokën më të ekspozuar ndaj erozionit dhe përmbytjeve pas reshjeve.
Presioni mbi rezervat ujore
Valët e të nxehtit po ushtrojnë një presion të madh edhe mbi burimet ujore të Europës. Temperaturat e larta rrisin avullimin nga lumenjtë, liqenet dhe rezervuarët, ndërsa pakësojnë lagështinë e tokës.
Njëkohësisht, shkrirja më e hershme e dëborës në zonat malore lë më pak ujë të disponueshëm gjatë muajve më të nxehtë të vitit.
Lumenj të rëndësishëm si Rhine, Po dhe Danubi kanë regjistruar nivele jashtëzakonisht të ulëta gjatë verave të fundit. Kjo ndikon në transportin lumor, prodhimin e energjisë hidrike dhe funksionimin e industrive që përdorin ujin për ftohje.
Ndër sektorët më të prekur mbetet bujqësia. Fermerët në Europën Jugore dhe Qendrore po përballen me rendimente më të ulëta, stres termik te bagëtitë dhe nevojë më të madhe për ujitje, ndërkohë që rezervat e ujit po pakësohen.
Një studim i publikuar në maj nga Banka Europiane e Investimeve dhe Komisioni Europian paralajmëron se humbjet vjetore në bujqësinë europiane mund të rriten deri në 66% deri në vitin 2050, duke rrezikuar sigurinë ushqimore.
Në disa rajone tashmë janë vendosur kufizime për përdorimin e ujit gjatë periudhave të gjata të thatësirës, një tregues i drejtpërdrejtë i ndikimit të ndryshimeve klimatike.
Rreziku për shëndetin dhe energjinë
Nxehtësia konsiderohet një nga rreziqet natyrore më vdekjeprurëse në Europë. Ndryshe nga përmbytjet apo stuhitë, pasojat e saj janë më pak të dukshme, por shumë më të përhapura.
Më të rrezikuarit janë të moshuarit, fëmijët dhe personat me probleme shëndetësore. Gjatë valëve të të nxehtit, spitalet raportojnë shtim të rasteve të dehidratimit, goditjes nga nxehtësia dhe komplikacioneve kardiovaskulare.
Qytetet përballen me një sfidë të veçantë për shkak të fenomenit të njohur si “ishulli urban i nxehtësisë”, ku betoni dhe asfalti ruajnë temperaturat e larta edhe gjatë natës.
Përdorimi në rritje i kondicionerëve ndihmon qytetarët të përballojnë vapën, por njëkohësisht rrit ndjeshëm kërkesën për energji elektrike. Në të njëjtën kohë, temperatura e lartë e lumenjve e vështirëson ftohjen e centraleve termike dhe bërthamore, duke kufizuar prodhimin pikërisht në periudhën e konsumit maksimal.
Një kosto ekonomike në rritje
Ndryshimet klimatike po sjellin pasoja gjithnjë e më të mëdha ekonomike.
Sipas Agjencisë Europiane të Mjedisit, moti ekstrem i ka kushtuar Europës rreth 738 miliardë euro në periudhën 1980–2023. Vetëm gjatë tre viteve të fundit, dëmet llogariten në të paktën 162 miliardë euro.
Agjencia paralajmëron se, nëse nuk merren masa më të forta për frenimin e ndryshimeve klimatike, humbjet ekonomike mund të tejkalojnë 5.6 trilionë euro deri në vitin 2050.
Zjarret shkatërrojnë banesa, biznese dhe infrastrukturë turistike, ndërsa thatësirat ulin prodhimin bujqësor. Nga ana tjetër, nivelet e ulëta të lumenjve pengojnë transportin dhe aktivitetin industrial.
Punonjësit në sektorë si ndërtimi dhe bujqësia përballen me rënie të produktivitetit, ndërsa kompanitë e sigurimeve po regjistrojnë humbje rekord. Sipas Bankës Qendrore Europiane, rreth 75% e dëmeve të shkaktuara nga fatkeqësitë natyrore në Europë nuk janë të siguruara. Ndërkohë, qeveritë detyrohen të shpenzojnë gjithnjë e më shumë për menaxhimin e emergjencave dhe rindërtimin e zonave të goditura.
Çfarë pritet në vitet e ardhshme?
Parashikimet klimatike tregojnë se Europa do të vazhdojë të ngrohet me ritme më të shpejta se mesatarja globale.
Europa Jugore pritet të përjetojë vera edhe më të nxehta dhe më të thata, me rrezik në rritje për thatësira dhe zjarre masive. Ndërkohë, edhe vendet e Europës Veriore, të njohura tradicionalisht për klimën e freskët, po përjetojnë valë të forta të të nxehtit. Së fundmi, zjarret prekën edhe Parkun Kombëtar Cairngorms në Skoci, duke detyruar autoritetet të evakuojnë komunitetet lokale.
Shumë qytete europiane kanë nisur të investojnë në masa përshtatëse, duke shtuar sipërfaqet e gjelbra, mbjellë më shumë pemë, ridizajnuar rrugët për të ulur temperaturat, forcuar sistemet e paralajmërimit të hershëm dhe krijuar qendra freskimi për grupet më të rrezikuara.
Në të njëjtën kohë, ruajtja e burimeve ujore, menaxhimi më efikas i pyjeve, ndërtimi i infrastrukturës më rezistente dhe zhvillimi i kulturave bujqësore që i rezistojnë thatësirës po bëhen pjesë e strategjive afatgjata.
Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se përshtatja nuk është e mjaftueshme. Pa një ulje të ndjeshme të emetimeve të gazeve serrë, fenomenet ekstreme pritet të bëhen edhe më të shpeshta.
Verat e viteve të fundit në Europë nuk konsiderohen më episode të izoluara të motit, por një sinjal i qartë i transformimit të klimës së kontinentit. Sfida nuk është vetëm përballimi i ekstremeve të sotme, por edhe përgatitja për një të ardhme ku ato mund të bëhen pjesë e përditshmërisë.
