Loading ...
Nga Mario Draghi*
“Nuk do të shtirem sikur ajo që e pret Europën është e lehtë. Presioni mbi kontinentin tonë është i thellë dhe po rëndohet muaj pas muaji. Por ky nuk është vetëm një moment rreziku. Është edhe një moment zbulimi.
Sepse forcat që sot po e vënë Europën në provë po arrijnë diçka që dekada paqeje dhe prosperiteti nuk mundën ta bëjnë: po i shtyjnë europianët të kuptojnë edhe një herë çfarë kanë të përbashkët dhe çfarë janë të gatshëm të ndërtojnë së bashku.
Kjo duhet të na japë besim. Por duhet gjithashtu të na bëjë të qartë për madhësinë e detyrës që kemi përpara.
Që nga viti 2020, goditjet e jashtme janë pasuar njëra pas tjetrës, secila duke e përkeqësuar tjetrën dhe duke ngushtuar edhe më shumë hapësirën për hezitim. Ende po përballojmë tarifat doganore të partnerit tonë kryesor tregtar, në nivele të papara prej një shekulli. Së fundmi, lufta në Lindjen e Mesme ka rikthyer inflacionin në ekonomitë tona dhe ankthin në familjet tona. Edhe kur ngushtica e Hormuzit të rihapet, dëmet në zinxhirët e furnizimit mund të zgjasin me muaj ose vite.
Këto tronditje do të ishin të vështira në çdo rrethanë. Por ato po ndodhin pikërisht në momentin kur nevoja e Europës për investime është bërë gjigante. Vlerësimi i mëparshëm prej rreth 800 miliardë eurosh në vit për shpenzime strategjike shtesë është rritur tashmë në afro 1.200 miliardë euro në vit, për shkak të angazhimeve të fundit në mbrojtje.
Rritja ekonomike është pra kushti themelor për gjithçka që Europa thotë se duhet të bëjë sot: financimin e tranzicionit energjetik, mbrojtjen e kontinentit, ndërtimin e industrive të epokës digjitale dhe mbështetjen e shoqërive që po plaken.
Dhe bota që dikur ndihmonte Europën që krijonte prosperitet nuk ekziston më. Ajo është bërë më e ashpër, më e fragmentuar dhe më merkantiliste.
Përtej Atlantikut, nuk mund ta marrim më si të mirëqenë që garantët e rendit të pasluftës do të mbeten të përkushtuar për ta ruajtur atë. Vendime me pasoja të thella për ekonomitë europiane po merren gjithnjë e më shumë në mënyrë të njëanshme, duke shpërfillur rregullat që vetë SHBA-të dikur mbronin. Dhe për herë të parë që nga viti 1949, europianët duhet të përballen me mundësinë që Shtetet e Bashkuara të mos garantojnë më sigurinë tonë me kushtet që dikur i konsideronim të sigurta.
Nga ana tjetër, as Kina nuk ofron një alternativë të qëndrueshme. Ajo po krijon teprica industriale në një shkallë që bota nuk mund t’i përthithë pa shkatërruar bazën tonë prodhuese. Dhe po mbështet drejtpërdrejt kundërshtarin tonë, Rusinë.
Në një botë me aleanca në ndryshim, çdo varësi strategjike duhet të rishqyrtohet. Për herë të parë në kujtesën moderne, jemi vërtet vetëm së bashku.
Europa po i përgjigjet këtij realiteti të ri. Por po e bën këtë brenda një sistemi që nuk ishte ndërtuar për sfida të kësaj përmase.
Projekti europian u ndërtua me mençuri për të shmangur përqendrimin e pushtetit. Pas katastrofave të gjysmës së parë të shekullit XX, europianët vendosën që asnjë shtet anëtar të mos dominonte mbi të tjerët.
Në vend të kësaj, krijuan një model të ndryshëm qeverisjeje, të përbashkët dhe të shpërndarë. U mbështetën te agjencitë e pavarura, proceset e bazuara në rregulla dhe tregjet financiare për të kryer një punë që gjetkë do të kërkonte vendime të hapura politike. Aty ku duhej të gjendeshin marrëveshje mes qeverive, qeverisja europiane i mbështolli ato me shtresa procedurash që ua zbehën ngarkesën politike. Vendime që në një kontekst tjetër do të ishin përçarëse, përfunduan duke u dukur si administrative.
Rezultatet e këtij sistemi kanë qenë të jashtëzakonshme: paqja në një kontinent dikur i përcaktuar nga lufta; rikthimi i kombeve që kishin kaluar breza të tërë pas Perdes së Hekurt në një komunitet popujsh të lirë; tregu i përbashkët; euroja; liria për të lëvizur përtej kufijve që për shekuj i kishin ndarë europianët.
Për shtatëdhjetë vjet, kjo arkitekturë e çoi Europën përpara. Ajo na lejoi të arrinim diçka historikisht të rrallë: integrim pa nënshtrim. Por ajo mbështetej mbi dy supozime themelore.
I pari ishte se Europa kishte ndërtuar një ekonomi vërtet të hapur, ku shteti nuk kishte nevojë të drejtonte rritjen: tregti të lirë brenda tregut të përbashkët dhe tregti të lirë jashtë përmes një rendi ndërkombëtar të bazuar në rregulla.
I dyti ishte se Europa nuk do të duhej më të përballej me çështjet më të vështira të pushtetit dhe sigurisë, sepse ato do të zgjidheshin për ne.
Të dyja këto supozime kanë rezultuar të gabuara. Dhe ndërsa ato po shemben, çështjet politike që Europa ishte përpjekur t’i zbusë po rikthehen në zemër të projektit europian.”
*Fjala e plotë të Mario Draghi, mbajtur me rastin e marrjes së Çmimit “Karli i Madh” 2026 në bashkinë e Ahenit, Gjermani
