Pa transport detar, ekonomia globale do të fundosej

schedule21:38 - 1 Prill, 2021

schedule 21:38 - 1 Prill, 2021

Nga Elisabeth Braw, Foreign Policy

Super-anija që e bllokoi pak ditë më parë Kanalin e Suezit është zhvendosur tashmë, por incidenti i rikujtoi publikut në mbarë botën cenueshmërinë e transportit global. Miliarda njerëz varen nga ky transport për jetesën e tyre.

Dhe këtu përfshihet gjithçka, nga portokallet tek makineritë, tek punëtorët e portit dhe programet kompjuterike komplekse që organizojnë çdo procedurë, por që injorojnë shumë nga dobësitë derisa diçka të shkojë keq. Në fakt, bllokimi i përkohshëm i kanalit të Suezit nga anija “Ever Given”, është një kujtesë e dobishme, se shumë fatkeqësi të tjera mund ta sabotojnë transportin global.

Gjatë Luftës së Parë Botërore, Marina Mbretërore Britanike vendosi një bllokadë aq efektive ndaj anijeve të lidhura me Gjermaninë, sa që ajo shkaktoi një uri masive. Ndërkohë në vitin 1967, presidenti i atëhershëm i Egjiptit Gamal Abdel Nasser e mbylli Gjirin e Akabës për anijet izraelite, një veprim që çoi në nisjen e Luftës Gjashtë Ditore.

Dhe mendoni për një moment mbi skenarin, kur një qeverie armiqësore dëmton sistemet e lundrimit të anijeve. Po sikur Kina, Filipinet, Indonezia ose Rusia të ndalojnë së furnizuari botën me marinarë? Në vitin 1975, 26.6 anije kalonin mesatarisht çdo ditë përmes Kanalit të Suezit.

Deri në vitin 2019, kjo shifër u dyfishua, duke shkuar në 51.7 anije në ditë. Dhe deri 2 vite më parë, anijet ishin të ngarkuara me më shumë vaj, fruta, pjesë makinash, kafshë, drithëra, pajisje ndërtimi, veshje dhe në thelb çdo send tjetër për të cilin kanë çdo ditë nevojë kompanitë globale dhe konsumatorët, duke arritur në një mesatare prej 3.307 tonë në ditë, krahasuar me vetëm 240 tonë në vitin 1975.

Anijet e kontejnerëve, kanë vazhduar të zmadhohen, së bashku me ngarkesat e tyre. “Ever Given” është një nga anijet më të mëdha të kontejnerëve në botë, e ngarkuar me gati 20.000 kontejnerë. “Bllokimi i Suezit, nuk është ndonjë befasi e madhe për ata që operojnë në këtë industri.

Ne e kemi paralajmëruar prej kohësh një situatë të tillë, pasi anijet e kontejnerëve po bëhen gjithnjë e më shumë të mëdha. Vetëm pak porte në botë, mund të përballojnë ankorimin e anijeve të tilla”- thotë Cormac Mc Garry, analist në “Control Risks”, një kompani konsulente e rreziqeve.

Sipas tij në transportin e kontejnerëve, kostoja është e madhe, ndaj kompanitë kanë më shumë leverdi kur punojnë me anije më të mëdha. “Dhjetë vjet më parë, anijet më të mëdha mbanin deri në 10.000 kontejnerë. Sot ka anije që mbajnë më shumë se 20.000 kontejnerë. Është një zhvillim i pandalshëm”- thekson Mc Garry.

Peter Sand, analisti kryesor i transportit në “BIMCO” – organizata më e madhe tregtare në botë për industrinë e transportit – thotë se madhësia e anijeve të kontejnerëve, mund të rritet në 24.000 njësi. 12 për qind e transportit global kalon aktualisht përmes Kanalit të Suezit.

Ndërkohë transporti detar, përbën 80 për qind të tregtisë botërore të mallrave.

Nëse një anije bllokohet në kanal, 51.7 anije do të bllokoheshin çdo ditë atje. Ose ato do të duhet të kthehen pas dhe të bëjnë një udhëtim shumë më të gjatë përreth Kepit të Shpresës së Mirë. Dhe kjo është ajo që ka ndodhi në këtë rast.

Kur “Ever Given” ngeci në kanal, 372 anije me ngarkesa prej më shumë se 10.000 kontejnerësh, po qëndronin në pritje për të lundruar përmes kanalit. Ndërsa disa anije, përfshirë super-anijen ”HMM Dublin”, me një kapacitet prej gati 24.000 kontejnerësh, vendosi papritur të lundronte drejt cepit jugor të Afrikës.

Bllokada e paqëllimshme e kanalit të ngushtë, shkaktoi një debat të madh ndërkombëtar. Por tani që përpjekja e madhe e zyrtarëve egjiptianë dhe ekspertëve të huaj për ta çliruar anijen 400 metra të gjatë, që ajo të riniste rrugëtimin e saj drejt Roterdamit pati sukses, politikë-bërësit dhe qytetarët do të bënin mirë të shihnin përtej kanalit të ngushtë që lidh Detin e Kuq me Mesdheun.

Kjo pasi bota e transportit, nga e cila jemi që të gjithë kaq shumë të varur, bart shumë rreziqe të tjera. “Transporti është një industri e lënë në harresë”-thotë Simon Lockwood, ekspert në kompaninë globale të sigurimeve “Willis Towers Watson”.

“Tani Kanali i Suezit po merr shumë vëmendje … Por ka incidente edhe në ujëra të tjera, të cilave shumica e njerëzve thjesht nuk u kushtojnë vëmendje”- shton ai, duke theksuar se vetëm 12 për qind të anijeve kalojnë aktualisht nëpër Suez.

“Për shembull, ka një rritje të madhe të sulmeve pirate ndaj anijeve në Gjirin e Guinesë. Në Gjirin Persik, një transportues izraelit i makinave dyshohet se u godit nga raketat dy javë më parë. Milicitë në rajon, po vënë gjithnjë e më shumë në shënjestër anijet, çka përbën në thelb një sulm të vazhdueshme ndaj zinxhirit të furnizimit”-thekson Lockwood.

Në shkurt, një anije tjetër izraelite me kontejnerë u godit nga një shpërthim në Gjirin e Omanit. Media izraelite raportoi pas sulmit qëndronte Irani, po ky i fundit i hodhi poshtë këto akuza. Ose shihni problemet me sistemin GPS.

Në vitin 2017, më shumë se 20 anije në Detin e Zi, raportuan papritmas probleme me sinjalet e tyre GPS. “Ndonjëherë, pozicioni është i saktë. Ndonjëherë jo. GPS e humbet ndonjëherë pozicionin ose shfaq një pozicion të pasaktë. … Për disa ditë, GPS dha një pozicion pranë Aeroportit Gelendzhik, por anija ndodhej më shumë se 25 milje detare larg”-informoi kapiteni i një anijeje.

Kush kishte dorë në atë kaos? Duke qenë se anomalia ndodhi në Detin e Zi, dyshimet ranë mbi Rusinë. Por përveç shansit për të ushtruar presion mbi një vend tjetër, pse do të ngatërrohej Moska me një anije në Detin e Zi? Një nga hipotezat, është se po testonte një formë të re të luftës elektronike.

Manipulimi i sistemit GPS të anijeve detare dhe civile, ndodh më shpesh sesa mund të mendohet. Ndër incidentet e fundit të regjistruara nga Qendra e Navigacionit të Rojës Bregdetare të SHBA-së, që reagon ndaj incidenteve të tilla, ishte një rast që ndodhi midis Maltës dhe Siçilisë më 10 shkurt 2021.

Tri ditë më parë, një anije tjetër në Mesdhe e humbi plotësisht sinjalin e saj GPS. Dhe dy ditë para kësaj, një anije tjetër, që udhëtonte midis Spanjës dhe Egjiptit, raportoi se sinjali i saj GPS nuk po funksiononte në mënyrë të vazhdueshme. Manipulimi i GPS, nuk do t’i nxjerrë plotësisht anijet jashtë kursit të tyre.

“Anijet kanë grafikë manualë, dhe ekuipazhi di se si të lundrojë edhe me mjete tradicionale”-thotë Rory Hopcraft, studiues i kërcënimeve kibernetike detare në Universitetin e Plajmauth, Britani. “Rreziku më i madh është ndërhyrja në kohë kur anija përfundon vetëm 1 gradë më larg, dhe ndoshta depërton në ujërat territoriale të një vendi tjetër. Vendi armiqësor, mund ta shfrytëzojë këtë ‘shkelje’ për të zhvatur para ose gjëra të tjera nga vendi nga vjen anija”- shton ai.

Kështu ndodhi në vitin 2019, kur trupat e Gardës Revolucionare të Iranit, sekuestruan cisternën e naftës “Stena Impero” në Ngushticën e Hormuzit. Shumica e konsumatorëve nuk i kushtojnë vëmendje fatit të anijeve dhe marinarëve të prekur nga hile të tilla. Por ata duhet të shqetësohen realisht për manipulimin e GPS dhe sigurimin e transportit, pasi mund të preken mallrat e tyre dhe ata vetë. /Përktheu: Alket Goce-abcnews.al