Loading ...
Në Shkodra gjithçka nis me një përplasje idesh. Në hyrje të qytetit, skulptura e Alfred Mirashi Milot – një çelës i deformuar – shpall me arrogancë një utopi moderne: një botë pa porta, pa kufij, pa nevojë për mbyllje. Por mjafton të ngresh sytë pak më tej drejt Kalaja e Rozafës për ta kuptuar se Shkodra nuk i beson kaq lehtë kësaj ëndrre. Sepse Rozafa nuk është thjesht një kala; është një kujtesë e dhimbshme se muret ndërtohen me sakrificë dhe se mbijetesa, ndonjëherë, kërkon flijim. Çelësi i Milotit kërkon të zhdukë portat. Rozafa na kujton pse ato janë ngritur.
Ky tension nuk është vetëm simbolik. Ai jeton në përditshmërinë e qytetit. Në një rrugë historike, ku në pak metra distancë qëndrojnë njëra pranë tjetrës xhamia, kisha katolike dhe ajo ortodokse, realizova një intervistë me një deputet socialist, inxhinier ndërtimi dhe besimtar mysliman.
Një njeri që agjëron, por flet me pasion për urbanistikën italiane, për estetikën dhe për trashëgiminë kulturore që lidh Shkodrën me Italinë. Ai përmend me natyrshmëri Kolë Idromeno dhe Pjetër Marubi, si pika takimi mes dy botëve. Dhe pikërisht aty, mes faltoreve të feve të ndryshme, ku bashkëjetesa është fakt dhe jo slogan, kupton se Shkodra është njëkohësisht thellësisht liberale dhe kokëfortësisht konservatore.
Ky dualizëm vazhdon edhe në institucionet e saj. Në Gjimnazi 28 Nëntori, nxënësit e klasave bilingue flasin për Italinë si për një horizont të natyrshëm, një vazhdimësi kulturore më shumë sesa një emigrim. Mësuesit italianë të Farnesina dhe kolegët e tyre shqiptarë nuk e shohin veten si dy palë, por si pjesë e së njëjtës frymë. Një harmoni që duket moderne, por që në fakt ka rrënjë të thella në historinë e qytetit.
Në këtë mozaik kontrastesh, takuam edhe një gjenovez që prej vitesh jeton në Shkodër. Ai ka zgjedhur një mision të pazakontë: t’u kujtojë turistëve italianë – dhe jo vetëm atyre – se Shqipëria nuk mbaron në jug, në det dhe në kartolinat e njohura. Sipas tij, veriu dhe malet shqiptare janë po aq, në mos më shumë, magjike: hapësira të paprekura, të shëndetshme, ku natyra nuk është spektakël, por përvojë. Në një farë mënyre, ai përmbys një tjetër “çelës” të gatshëm – atë të paragjykimeve turistike.
Dhe pastaj është historia që nuk fshihet dot. Një muzikant, me nënë italiane, që gjatë komunizmit ka paguar çmimin e biografisë, sot i bashkon në mënyrë të përkryer tingujt italianë me ata shkodranë. Ajo që dikur ishte arsye persekutimi, sot është burim krijimtarie.
Shkodra nuk përpiqet t’i zgjidhë kontradiktat e saj – ajo jeton me to. Mes çelësit që kërkon të hapë gjithçka dhe kalasë që kujton pse duhet të mbyllemi, mes fesë dhe modernitetit, mes Lindjes dhe Perëndimit, dhe madje mes një Shqipërie turistike të thjeshtuar dhe një Shqipërie të thellë që kërkon të zbulohet, ky qytet mbetet një paradoks i gjallë. Dhe ndoshta pikërisht për këtë arsye, një nga vendet më të sinqerta për të kuptuar se çfarë do të thotë të jesh njëkohësisht i hapur dhe i rrënjosur.
