Loading ...
Konferenca e organizuar në Frasnitë të Kalabrisë nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA), kushtuar figurës dhe veprës së Atë Antonio Bellushit, përfaqëson shumë më tepër se një veprimtari përkujtimore. Ajo është një rast për të reflektuar mbi vazhdimësinë e identitetit shqiptar përtej kufijve shtetërorë dhe mbi rolin e njerëzve të dijes në ruajtjen e gjuhës, kujtesës dhe vetëdijes kombëtare.
Atë Antonio Bellushi ishte një nga ata personalitete që e përjetuan Arbërinë jo si një kujtim të largët historik, por si një pjesë të gjallë dhe të pandashme të kombit shqiptar. Përmes veprimtarisë së tij si meshtar, studiues, etnolog dhe mbledhës i traditës gojore, ai u bë një urë lidhëse ndërmjet arbëreshëve të Italisë dhe hapësirës mbarëkombëtare shqiptare. Për të, mbrojtja e trashëgimisë arbëreshe nuk ishte vetëm një detyrë shkencore, por një mision kulturor dhe kombëtar.
Riti bizantin, mburojë e identitetit arbëresh
Një dimension veçanërisht i rëndësishëm i veprimtarisë së Bellushit ishte lidhja që ai vendoste ndërmjet ritit fetar dhe identitetit kombëtar. Për të, ruajtja e ritit bizantin nuk ishte thjesht çështje e traditës liturgjike, por një faktor thelbësor për mbijetesën e identitetit arbëresh përballë asimilimit dhe italianizimit.
Ai e kuptonte se humbja e veçantisë së ritit bizantin mund të shoqërohej me dobësimin e gjuhës arbëreshe dhe të vetëdijes së përkatësisë. Në këtë kuptim, kisha e ritit bizantin, ku gjuha dhe tradita arbëreshe kishin ruajtur hapësirën e tyre, përbënte një nga institucionet më të rëndësishme të mbrojtjes identitare.
Kjo nuk ishte një kundërvënie ndaj katolicizmit apo Kishës së Romës, por mbrojtje e një tradite të veçantë kishtare, e cila kishte ndihmuar arbëreshët të ruanin dallueshmërinë e tyre ndër shekuj.
Këtë trashëgimi intelektuale e vazhdon edhe vëllai i tij, Tommaso Bellusci, përmes studimeve mbi identitetin, ritin dhe gjuhën arbëreshe, si dhe kujdesit për trashëgiminë bibliotekare e muzeale të Atë Antonio Bellushit. Në këtë veprimtari bashkëpunon edhe studiuesja shqiptare Ornela Radoviçka. Angazhimi i tyre dëshmon se amaneti i Bellushit nuk është thjesht kujtim familjar, por përgjegjësi e përbashkët shqiptaro-arbëreshe.
Albanologjia, një trashëgimi që përcillet ndër breza
Një tjetër aspekt domethënës i konferencës është organizimi i realizuar nga QSPA-së, e cila mbart edhe një lidhje të veçantë zyrtare me traditën e albanologjisë shqiptare.
Diana Kastrati, e bija e profesor Jup Kastratit, përfaqëson lidhjen me një nga studiuesit e njohur të gjuhësisë dhe albanologjisë shqiptare, i cili i kushtoi vëmendje të veçantë edhe studimeve arbëreshe.
Etleva Domi, e bija e profesor Mahir Domit, vjen nga një familje e lidhur ngushtë me traditën e shquar të gjuhësisë shqiptare në Shqipëri. Ndërsa Valbona Toska, e bija e profesor Remzi Nesimit, përfaqëson vazhdimësinë e traditës albanologjike shqiptare në Maqedoninë e Veriut.
Këto lidhje familjare marrin kuptim të veçantë kur shihen si vazhdimësi e interesimit dhe e përgjegjësisë ndaj dijes. Në Frasnitë u takuan kështu disa linja të rëndësishme të albanologjisë: tradita shkencore e Shqipërisë, ajo e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut dhe tradita arbëreshe e Italisë.
Përmasën mbarëkombëtare të konferencës e pasuroi edhe pjesëmarrja e profesor Agim Vincës nga Kosova dhe profesor Mustafa Ibrahimit nga Maqedonia e Veriut. Prania e tyre i dha veprimtarisë një dimension më të gjerë shkencor e kulturor, duke bashkuar në Frasnitë studiues dhe intelektualë nga disa prej qendrave të dijes shqiptare.
Kjo dëshmon se albanologjia nuk është pronë e një territori të vetëm, por një hapësirë e përbashkët shkencore dhe kulturore e të gjithë shqiptarëve. Figura e Atë Antonio Bellushit dhe trashëgimia arbëreshe janë pjesë e kujtesës dhe identitetit të përbashkët shqiptar, nga Kosova në Maqedoninë e Veriut e deri në ngulimet historike të Arbërisë.
Bashkëpunimi institucional në shërbim të Arbërisë
Në këtë kontekst, misioni i Qendrës së Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët merr një rëndësi të veçantë. Ai nuk duhet të kufizohet vetëm në dokumentimin dhe botimin e studimeve mbi komunitetet arbëreshe, por duhet të shtrihet në krijimin e urave të qëndrueshme të bashkëpunimit ndërmjet studiuesve, institucioneve dhe brezave të rinj.
Një vlerë të veçantë konferencës i dha edhe mbështetja e Komunës së Frasnitës, me kryetarin Angelo Catapano. Përfshirja dhe përkrahja e pushtetit vendor dëshmojnë se ruajtja dhe promovimi i trashëgimisë historike, gjuhësore e kulturore arbëreshe nuk është vetëm përgjegjësi e studiuesve, por edhe e institucioneve dhe e vetë komunitetit që e mbart këtë trashëgimi. Bashkëpunimi ndërmjet QSPA-së, Komunës së Frasnitës dhe strukturave kulturore arbëreshe përbën një shembull të rëndësishëm partneriteti shqiptaro-arbëresh në shërbim të një pasurie të përbashkët.
Konferenca e Frasnitës është, pra, një rast për të thelluar këtë mision, për të nxitur kërkimin shkencor, për të dokumentuar trashëgiminë e personaliteteve arbëreshe dhe për ta bërë atë më të njohur në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut dhe në diasporën shqiptare.
Arbëria si kujtesë dhe si e ardhme
Rëndësia e konferencës kushtuar Atë Antonio Bellushit qëndron pikërisht te mesazhi se Arbëria nuk është vetëm një kapitull i historisë së emigrimeve mesjetare, as vetëm një trashëgimi gjuhësore e folklorike. Ajo është një dëshmi e jashtëzakonshme e qëndrueshmërisë së identitetit shqiptar dhe e aftësisë për të ruajtur gjuhën, traditën dhe kujtesën edhe përtej kufijve dhe në kushtet e presioneve asimiluese.
Atë Antonio Bellushi ia kushtoi jetën këtij misioni. Tommaso Bellusci dhe Ornela Radoviçka kontribuojnë në ruajtjen e trashëgimisë së tij, ndërsa studiueset e QSPA-së dhe intelektualët e ardhur nga Kosova e Maqedonia e Veriut dëshmojnë vazhdimësinë e një tradite të rëndësishme albanologjike, të përcjellë nga brezi në brez. Mbështetja e Komunës së Frasnitës, me kryetarin Angelo Catapano, i shton kësaj përpjekjeje edhe dimensionin e përgjegjësisë institucionale dhe komunitare.
Prandaj, Frasnitë nuk duhet të mbetet vetëm vendi i një konference përkujtimore. Ajo duhet të shërbejë si pikë referimi për një bashkëpunim më të gjerë shkencor dhe kulturor shqiptar.
Sepse Arbëria nuk është vetëm ajo që kemi trashëguar nga të parët. Është edhe ajo që kemi përgjegjësinë t’u lëmë brezave që vijnë.
Arbëria jeton për aq kohë sa gjuha e saj flitet, kujtesa e saj studiohet, tradita e saj ruhet dhe njerëzit e saj vazhdojnë ta ndiejnë veten pjesë të së njëjtës histori.
