Loading ...
Një nga kapitujt më intriguese të historisë shqiptare po rikthehet në qendër të vëmendjes falë kërkimeve të kryera në Arkivat e Vatikanit. Në fokus janë Gjonimajt, një nga familjet më të rëndësishme feudale të Arbërisë mesjetare, emri i së cilës lidhet me figura që mund të kenë luajtur rol vendimtar në historinë e artit të Rilindjes italiane.
Për shumë vite, origjina e disa prej piktorëve të mëdhenj të Rilindjes ka mbetur objekt debatesh dhe studimesh. Por dokumente dhe kërkime të reja po hedhin dritë mbi lidhjet e tyre me Arbërinë dhe me një nga fiset më të njohura shqiptare të Mesjetës – Gjonimajt.
Kush ishin në të vërtetë Gjonimajt?
Historia e tyre nis që në fillimet e shekullit XIII. Emri i familjes përmendet ndër nënshkruesit e marrëveshjes së Dhimitrit të Arbërit me Raguzën, ndërsa më vonë një tjetër përfaqësues i fisit del në dokumentet e aleancës me Karl Anzhunë në vitin 1274.
Zotërimet e Gjonimajve shtriheshin në një territor të gjerë mes lumenjve Mat dhe Ishëm, ndërsa një degë e familjes kishte ndikim edhe në trevën e Shkodrës. Në fund të shekullit XIV dhe fillim të shekullit XV përmendet si figurë e rëndësishme Dhimitër Gjonimaj, një prej emrave të njohur të aristokracisë arbërore.
Sipas studiuesve, pikërisht nga ky trung familjar dolën personalitete që lanë gjurmë në jetën politike, fetare dhe kulturore të kohës.
Një rol të veçantë në këtë histori duket se ka luajtur edhe Kisha Katolike, ndërsa dokumentet flasin për mbështetjen që një ipeshkëv shqiptar u dha talenteve të reja arbërore për të ndjekur rrugën e artit dhe arsimit në qytetet e mëdha italiane, veçanërisht në Venecia, qendrën e madhe të kulturës dhe pikturës së kohës.
Kërkimet e viteve të fundit kanë sjellë në vëmendje pyetje të rëndësishme: A kanë qenë disa prej mjeshtërve të mëdhenj të Rilindjes italiane me origjinë arbërore? Sa ndikim pati emigracioni shqiptar pas pushtimeve osmane në zhvillimin e artit venecian?
Përgjigjet po kërkohen mes mijëra dokumenteve të ruajtura në Vatikan, ku studiuesit vijojnë të zbulojnë të dhëna të panjohura deri më sot.
Historia e fisit Gjonimaj vazhdoi për shekuj. Ndër figurat më të shquara përmendet At Frat Martin Gjonima, Provinciali i parë i Provincës Françeskane Shqiptare, i cili ndërroi jetë në vitin 1719 dhe prehet në Kishën e Shën Ndout në Kepin e Rodonit.
Ndërsa vendbanimi historik i këtij fisi mbetet fshati Gjonem, një emër që ruan ende kujtesën e një prej familjeve më të rëndësishme të historisë shqiptare.
Sot, falë kërkimeve në arkivat më të rëndësishme të botës, historia e Gjonimajve po del sërish në dritë, duke hapur një debat të ri mbi kontributin shqiptar në një prej epokave më të ndritura të qytetërimit europian.
