Loading ...Çfarë ndodhi prapa mureve të Kalasë së Shkodrës dhe cilat interesa politike përcaktuan fatin e qytetit? Studiuesi, historiani dhe autori Bejtullah Destani, së bashku me Nuri Bexhetin, sjellin një vështrim të veçantë mbi një nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë shqiptare: mbrojtjen e Shkodrës gjatë Luftës së Parë Ballkanike.
Përmes dokumenteve osmane, hartave historike, dëshmive dhe artikujve të shtypit të kohës, autorët rindërtojnë zhvillimet ushtarake dhe prapaskenat politike të rrethimit të qytetit në vitet 1912–1913. Në qendër të kësaj historie qëndron Hasan Riza Pasha, komandanti osman që organizoi mbrojtjen e Shkodrës përballë forcave serbo-malazeze.
I njohur për disiplinën, gjakftohtësinë dhe vendosmërinë, ai vazhdoi rezistencën edhe në kushtet e izolimit dhe të presionit të madh ushtarak. Por historia e tij përfundoi tragjikisht më 30 janar 1913, kur u vra në Shkodër. Rrethanat e vrasjes dhe lidhjet e mundshme me rivalitetet politike të kohës mbeten ndër çështjet më të debatueshme të kësaj periudhe.
Vepra ndriçon gjithashtu figurën e Esat Pashë Toptanit, ambiciet politike dhe rolin e tij në zhvillimet që pasuan vrasjen e Hasan Riza Pashës. Por beteja për Shkodrën nuk u zhvillua vetëm në fushën ushtarake. Pas saj qëndronin interesat e Fuqive të Mëdha, përfshirë Austro-Hungarinë, Italinë, Rusinë, Francën, Britaninë dhe Gjermaninë. Secila prej tyre ndiqte objektivat e veta strategjike në Ballkan, ndërsa fati i Shkodrës lidhej ngushtë me të ardhmen e shtetit të ri shqiptar.
Një vlerë e veçantë e këtij studimi është mbështetja në materiale historike që ndihmojnë në kuptimin e ngjarjeve përtej interpretimeve tradicionale. Hartat e kohës japin një pamje të qartë të pozicioneve ushtarake dhe rëndësisë strategjike të qytetit, ndërsa dokumentet zbulojnë vendime, qëndrime dhe përplasje që ndikuan në rrjedhën e historisë.
Megjithatë, Shkodra nuk ishte vetëm një kala e rrethuar. Ajo ishte një qendër me tradita të pasura kulturore, arsimore, qytetare dhe intelektuale. Përmes këtij dokumentimi, Bejtullah Destani dhe Nuri Bexheti synojnë të hedhin dritë mbi një kapitull që ndërthur rezistencën ushtarake, diplomacinë ndërkombëtare dhe fatin e Shqipërisë në një nga periudhat më vendimtare të historisë së saj.
