Loading ...
Inteligjenca nuk është një aftësi ekskluzive e njeriut. Nga bletët që arrijnë të dallojnë fytyrat, pavarësisht numrit të vogël të neuroneve, te zogjtë që kujtojnë mijëra vende ku kanë fshehur ushqimin, bota shtazore ofron shembuj të jashtëzakonshëm të aftësive njohëse.
Këto zbulime tregojnë se inteligjenca është shumë më komplekse nga sa mendohet dhe se specie të ndryshme kanë zhvilluar aftësi të specializuara për t’u përshtatur me mjedisin dhe për të përballuar sfidat e mbijetesës.
Për Giorgio Vallortigara-n, profesor i neuroshkencës në Universitetin e Trentos në Itali dhe studiues prej rreth katër dekadash i mendjes së kafshëve, studimi i këtyre aftësive është një mënyrë për të kuptuar jo vetëm botën shtazore, por edhe funksionimin e mendjes njerëzore.
Studiuesi drejton Laboratorin e Njohjes së Kafshëve dhe Neuroshkencës në Universitetin e Trentos dhe do të marrë pjesë në edicionin e pestë të festivalit “Pianeta Terra”, që zhvillohet në qytetin italian të Luccës. Veprimtaria, e drejtuar nga Stefano Mancuso dhe e ideuar nga shtëpia botuese Laterza, i kushtohet këtë vit formave të ndryshme të inteligjencës.
Inteligjenca nuk matet vetëm me aftësitë njerëzore
Në leksionin e tij me titull “Inteligjenca e kafshëve”, Vallortigara trajton mënyrën se si organizmat mësojnë dhe përshtaten, duke theksuar se edhe gabimet, reagimet e papritura dhe sjelljet që duken joefikase mund të luajnë një rol të rëndësishëm në këtë proces.
Sipas studiuesit, inteligjenca mund të përkufizohet si aftësia për të zgjidhur probleme. Ajo mund të studiohet edhe te kafshët, duke vëzhguar mënyrën se si reagojnë ndaj pengesave dhe nëse janë në gjendje të gjejnë zgjidhje alternative.
Për shembull, kur një kafshë përpiqet të arrijë ushqimin, por ndeshet me një pengesë, mund t’i duhet të largohet përkohësisht nga objektivi dhe të ndjekë një rrugë tjetër për ta arritur atë.
Aftësia për të ndryshuar strategjinë, në vend që të vazhdojë të ndjekë impulsin e menjëhershëm, është një prej shenjave që studiuesit vëzhgojnë për të kuptuar aftësitë njohëse të kafshëve.
Çdo specie ka inteligjencën e saj
Vallortigara thekson se nuk ekziston një formë universale inteligjence që mund të zgjidhë çdo problem. Evolucioni ka favorizuar aftësi të ndryshme, në varësi të nevojave dhe sfidave me të cilat përballet secila specie.
Disa kafshë kanë zhvilluar aftësi të jashtëzakonshme orientimi në hapësirë, të tjera dallojnë fytyrat, ndërsa disa mund të vlerësojnë sasi dhe të dallojnë numrin e gjahut, rivalëve apo partnerëve të mundshëm.
Bletët, për shembull, mund të mësojnë të dallojnë modele që ngjajnë me fytyrat njerëzore, edhe pse truri i tyre është shumë më i vogël se ai i njeriut. Ndërkohë, disa zogj kanë një kujtesë hapësinore të zhvilluar, që u mundëson të gjejnë ushqimin e fshehur në vende të shumta edhe pas një periudhe të gjatë.
Këto aftësi nuk janë domosdoshmërisht të lidhura me njëra-tjetrën. Edhe studimet në neurologjinë njerëzore tregojnë se dëmtimi i zonave të caktuara të trurit mund të ndikojë në një funksion specifik, pa dëmtuar domosdoshmërisht aftësitë e tjera.
Një shembull është prosopagnozia, një çrregullim që karakterizohet nga vështirësia ose pamundësia për të njohur fytyrat, ndërkohë që funksione të tjera njohëse mund të mbeten të paprekura.
Çfarë na mësojnë kafshët për mendjen njerëzore?
Studimi i inteligjencës së kafshëve ndihmon shkencëtarët të kuptojnë se si janë formuar aftësitë njohëse gjatë evolucionit dhe si organizohet mendja për t’iu përgjigjur sfidave të ndryshme.
Një tjetër element i rëndësishëm është reagimi ndaj të papriturës. Kur një kafshë përballet me një situatë që nuk përputhet me pritshmëritë e saj, ajo mund të shfaqë shenja habie, duke ofruar mundësi për të studiuar mënyrën se si përpunon informacionin.
“Çfarë i ndodh një kafshe kur ndeshet me një gabim ose me diçka të papritur? E njëjta gjë që na ndodh edhe neve: ajo habitet”, është ideja që përcjell studiuesi.
Vëzhgimi i këtyre reagimeve është një nga metodat që shkencëtarët përdorin për të eksploruar mendjen e organizmave që nuk mund të komunikojnë me gjuhën njerëzore, si kafshët dhe fëmijët e vegjël.
Në këtë mënyrë, kërkimet mbi botën shtazore po ndihmojnë në zgjerimin e kuptimit tonë për inteligjencën, duke treguar se aftësia për të mësuar, kujtuar dhe zgjidhur probleme shfaqet në forma të ndryshme, të përshtatura me jetën e secilës specie.
