Loading ...
Nga Blerim Gashi
Në vitin 2010, Dick Marty i paraqiti Këshillit të Evropës një raport. Ai pretendonte se figura të larta të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës kishin drejtuar një rrjet trafikimi organesh që synonte të burgosurit serbë dhe shqiptarë në pasojat e luftës së viteve 1998-1999. Pretendimet ishin serioze. Ishin gjithashtu të paverifikuara. Nuk ishte prodhuar asnjë provë mjeko-ligjore për trafikimin e organeve. Nuk ishte vendosur asnjë zinxhir kujdestarie për asnjë viktimë të supozuar. Burimi kryesor ishte materiali i inteligjencës dhe dëshmitë anonime, të kontestuara që nga momenti i publikimit.
Komuniteti ndërkombëtar ndërtoi një gjykatë gjithsesi.
Dhomat e Specializuara të Kosovës, të ngritura nga Kuvendi i Kosovës nën presion të qëndrueshëm të jashtëm, përfaqësojnë një nga mekanizmat më të përpunuar të llogaridhënies të krijuar ndonjëherë për një konflikt të këtij shkalle. Një zyrë e dedikuar prokurorie. Një juridiksion i mbështetur nga traktati. Qindra miliona në financim. Një arkitekturë juridike e ndërtuar mbi një standard të caktuar: dyshim i arsyeshëm, gravitet i mjaftueshëm, kanal institucional i besueshëm. Prova është ajo për të cilën ekziston mekanizmi. Krijimi i tij nuk është vendimi. Është parakushti për një të tillë.
Ai standard ekziston. Është zbatuar. Vlen të pyetet pse nuk është zbatuar përsëri.
Sarajeva ishte nën rrethim për 1.425 ditë. Më shumë se 11.000 civilë u vranë nga bombardimet dhe zjarri i snajperistëve nga pozicionet e mbajtura nga Ushtria e Republikës Sërpska në kodrat mbi qytet. Kjo nuk kontestohet. Ajo që po del tani në pah, nëpërmjet hetimeve aktive penale në Itali, kërkesave parlamentare në Austri dhe Belgjikë, dhe raportimeve të mëdha investigative në Gjermani, është se rrethimi shërbeu gjithashtu si sfond për diçka që bie jashtë kategorive që ligji civil u krijua për t’i trajtuar. Të huaj të pasur paguanin, sipas disa llogarive mes 80.000 dhe 100.000 euro në vlerën aktuale, për qasje në pozicionet e snajperistëve. Vrisnin civilë për sport. Ekzistonte një listë çmimesh. Fëmijët kushtonin më shumë.
Prokuroria e Milanos hapi një hetim formal penal në vitin 2025. Një i dyshuar është thirrur për pyetje. Klasifikimi juridik është vrasje e paramenduar e rënduar nga mizoria. Krimi nuk ka parashkrim. Parlamentarë austriakë kanë kërkuar zyrtarisht që Vjena të hetojë nëse shtetasit austriakë kanë marrë pjesë. Shtypi gjerman ka kryer hetime të mëdha. Shumë juridiksione po lëvizin tani në të njëjtin drejtim, dhe tabloja që del nga gjetjet e tyre të veçanta është ajo e një operacioni me logjistikë, financim dhe infrastrukturë organizative. Logjistika e këtij lloji ka autorë.
Këtu krahasimi me vitin 2010 bëhet i pakëndshëm për ata që ndërtuan Dhomat dhe e konsiderojnë atë ndërtim si pikë krenarie.
Raporti i Martyt emërtoi individë. Ishte ndërtuar mbi burime inteligjence. Ishte kontestuar për arsye faktike nga qeveria, shtetasit e së cilës ishin implikuar. Komuniteti ndërkombëtar tha: dyshimi i arsyeshëm ekziston, graviteti është i mjaftueshëm, kanali institucional është i besueshëm. Një mekanizëm do të përcaktojë faktet.
Pretendimet e Sarajevo Safari plotësojnë tani të njëjtin prag. Ato emërtojnë individë. Aleksandar Vuçiq, presidenti i Serbisë, ka pranuar me fjalët e tij, në një intervistë të vitit 1994 me të përjavshmen e Beogradit Duga, se ishte i pranishëm në frontin e Sarajevës si vullnetar. Ai e ka vendosur veten, me llogarinë e tij, në afërsi të pozicioneve nga të cilat pretendohet se janë kryer këto krime. Vetëm ai fakt, një kryetar shteti në detyrë që e vendos veten në vendngjarje, do të konsiderohej në çdo procedurë të krahasueshme si bazë e mjaftueshme për të përcaktuar nëse pragu për hetim të mëtejshëm është plotësuar. Nuk është vendim. Është një pyetje. Standardi i Dhomave të Specializuara kërkon vetëm që pyetja të bëhet zyrtarisht.
Vuçiqi thotë se ishte atje si gazetar dhe përkthyes. Kjo mund të jetë e vërtetë. Mekanizmi është pikërisht instrumenti për të përcaktuar nëse është.
Asimetria nuk është rastësore. Rruga e Serbisë drejt anëtarësimit në BE, sado e bllokuar, mbetet e menaxhuar politikisht në Bruksel. Vuçiqi mbetet ndërmjetës në dialogun Beograd-Prishtinë, një proces në të cilin BE ka investuar kapital të madh institucional. Një mekanizëm i dedikuar i llogaridhënies për Sarajevo Safari, në nivelin e operacioneve me lidhje me aparatin shtetëror, do të komplikonte atë investim në mënyrë të konsiderueshme. Do të ngrinte pyetje që arkitektura aktuale e diplomacisë së Ballkanit Perëndimor nuk është projektuar t’i përgjigjet.
Ne ndërtuam Dhomat e Specializuara sepse alternativa ishte humbja e liberalizimit të vizave dhe perspektivave të integrimit në BE. Ai presion u ushtrua ndaj Kuvendit të Kosovës, ndaj qeverisë së Kosovës, ndaj institucioneve të Kosovës, dhe ne e absorbuam atë. Unë nuk e rishqyrtoj atë vendim. Po vërej se çfarë u desh për të prodhuar një të tillë. Asnjë presion i barasvlershëm nuk është ushtruar ndaj Beogradit mbi Sarajevo Safari. Asnjë nuk po montohet. Ata prej nesh që u ulën nën atë presion e dinë saktësisht çfarë kërkon montimi i tij, dhe saktësisht kush ka zgjedhur të mos e bëjë.
Kjo është ajo që duket drejtësia selektive kur funksionon në nivel institucional. Nuk shpallet vetë. Funksionon nëpërmjet zbatimit të qetë të standardeve të ndryshme ndaj fakteve të ngjashme, në varësi të cilëve fakte janë të përshtatshme politikisht për t’u ndjekur.
Tridhjetë vjet pas përfundimit të rrethimit, një burrë në veriun e Italisë është thirrur për pyetje për vrasjen e fëmijëve nga një kodër mbi Sarajevën. Kjo ka vlerë.
Nuk është mekanizëm. Nuk është standard. Është një burrë, një prokuror, një juridiksion.
Standardi për atë që vjen më pas është shkruar tashmë. U shkrua në vitin 2010, u zbatua ndaj Kosovës, dhe nuk është humbur. Është mbajtur me vetëdije. Këshilli i Evropës ka kujtesën institucionale se si ta prodhojë atë. Parlamenti Evropian ka peshën politike për ta kërkuar atë. Ajo që asnjëri prej tyre nuk ka prodhuar, mbi Sarajevo Safari, është një arsye pse pragu që ishte i mjaftueshëm për Kosovën është i pamjaftueshëm këtu.
Ajo arsye nuk ekziston. Vendimi ekziston.
