Loading ...Bota mund të përballet me një kombinim të rrezikshëm faktorësh që kërcënojnë të godasin ekonominë globale: mot ekstrem, prodhim më të ulët ushqimor, probleme me transportin dhe pasiguri në furnizimin me naftë.
Në qendër të vëmendjes është El Niño, fenomeni klimatik që mund të ndryshojë modelet e temperaturave dhe reshjeve në shumë pjesë të globit.
Pasojat nuk mbeten vetëm te moti. Një El Niño i fortë mund të dëmtojë të korrat, të shkaktojë thatësira ose përmbytje dhe të rrisë kostot e prodhimit e të transportit.
Historia ka treguar se fatura mund të jetë kolosale. Episodet e forta të viteve 1982-1983 dhe 1997-1998 u shoqëruan me dëme ekonomike të jashtëzakonshme, që ndikuan në ekonomi edhe vite pas përfundimit të fenomenit. Dhe goditja e parë mund të vijë te ushqimet.
Kur prodhimi bujqësor bie, tregjet reagojnë me rritje çmimesh. Kjo mund të prekë drithërat, frutat, kafenë dhe produkte të tjera që varen nga kushtet klimatike.
Por një tjetër pikë e dobët është uji.
Kufizimet e transportit në Kanalin e Panamasë kanë treguar se nivelet e ujit mund të ndikojnë drejtpërdrejt në tregtinë globale. Më pak anije, rrugë alternative dhe kosto më të larta transporti nënkuptojnë presion shtesë mbi çmimet.
Ndërkohë, në tregun energjetik shfaqet një tjetër kërcënim.
Një ndërprerje në një linjë strategjike të transportit të naftës në Arabinë Saudite mund të ndryshojë flukset e tregtisë. Tubacioni rreth 1,200 kilometra i gjatë lidh zonat prodhuese me portin e Yanbu-së dhe i jep Arabisë Saudite mundësinë të shmangë pjesërisht transportin përmes ngushticës së Hormuzit.
Nëse një linjë e tillë vihet jashtë funksionit për një periudhë të gjatë, tregu mund të përballet me më pak ngarkesa, më shumë pasiguri dhe presion mbi çmimet.
Dhe këtu nis frika më e madhe: karburantet.
Një rritje e çmimit të naftës nuk ndalet te pompa e karburantit. Ajo mund të përkthehet në kosto më të larta për transportin, prodhimin, energjinë dhe në fund për një pjesë të madhe të produkteve që blejmë çdo ditë.
El Niño mund të godasë ushqimin. Problemet me transportin mund të ngadalësojnë tregtinë. Një ndërprerje energjetike mund të tronditë tregjet.
Kur këto faktorë bashkohen, pyetja nuk është më vetëm “sa do të kushtojë nafta?”, por sa do të kushtojë një goditje e re globale mbi jetesën e përditshme.
A po afrohet një tjetër krizë ekonomike? Apo tregjet globale kanë tashmë mekanizmat për ta përballuar këtë stuhi?
Përgjigjen do ta japin muajt në vijim. Por një gjë është e sigurt: në një ekonomi ku çdo hallkë lidhet me tjetrën, një krizë e motit mund të kthehet shumë shpejt në krizë çmimesh./abcnews.al
