Loading ...Po sikur historia e një alfabeti të na hapte dyert e një bote të tërë, të harruar prej shekujsh? Autori, tipografi dhe dizajneri grafik Yll Rugova vjen me librin “Bota e Todhrit, elbasanasit që shkruanin ndryshe”, një udhëtim në Elbasanin e shekullit XVIII, përtej figurës së njohur të Dhaskal Todhrit.
Theodhor Haxhifilipi, i njohur si Dhaskal Todhri, ishte mësuesi elbasanas që krijoi një alfabet origjinal për shkrimin e shqipes, duke lënë pas rreth 800 faqe dorëshkrimesh. Por kush ishte njeriu pas këtyre shkronjave?
Përmes dokumenteve arkivore, kodikëve, regjistrave të esnafeve dhe gjurmëve të tjera historike, Rugova rindërton jo vetëm jetën e Todhrit, por edhe realitetin e qytetit ku ai jetoi e veproi. Një Elbasan mesjetar, ku ndërthureshin kultura, besimi fetar, zanatet, tregtia dhe një jetë e përditshme e shënuar nga epidemitë, varfëria dhe krizat ekonomike.
Në këtë botë shumëgjuhëshe, greqishtja kishte një rol të rëndësishëm në kishë, shkollë dhe dokumentacion, ndërsa shqipja po kërkonte gjithnjë e më shumë hapësirën e saj të shkruar. Dokumentet e paraqesin Todhrin si një figurë me interesa e veprimtari të shumta, të lidhur me komunitetin ortodoks të Elbasanit dhe institucionet fetare të kohës.
Historia e tij, e mbështjellë ndër breza edhe me rrëfime e gojëdhëna, merr kështu një dimension të ri përmes kërkimit arkivor. Rugova përpiqet të dallojë gjurmët e dokumentuara nga shtresat e kujtesës që janë mbivendosur mbi figurën e tij.
Përmes mikrohistorisë, ai sjell në vëmendje familjet, esnafët, marrëdhëniet shoqërore dhe mënyrën se si njerëzit përballeshin me sfidat e kohës. Sepse historia nuk përbëhet vetëm nga ngjarje të mëdha dhe personazhe të famshëm, por edhe nga jetët e njerëzve të zakonshëm.
“Bota e Todhrit” është një përpjekje për të kuptuar se si jetonte, mendonte dhe besonte një komunitet i vogël brenda Perandorisë Osmane. Një libër që e zhvendos vëmendjen nga miti te dokumenti, nga alfabeti te njeriu dhe nga biografia te bota që e rrethonte. Në fund, historia e Dhaskal Todhrit bëhet edhe historia e një qyteti, e një kulture dhe e përpjekjes së shqipes për të gjetur vendin e saj në botën e shkruar./abcnews.al
