Loading ...Në studion e Pas Mesnatë, studiuesit Olsi Lelaj, duke folur mbi në studimin e tij “Mishi dhe kocka mbi trupin, pushtetin dhe identitetin”, thotë se tatuazhi përfaqëson një nga format më të hershme të ndërhyrjes kulturore mbi trupin. Referencat më të hershme për tatuazhet në Shqipëri i gjejmë që në vitin 1928, në studimin e antropologes britanike Edith Durham. Ajo evidenton se tatuazhet e para rezultojnë të jenë bërë mbi trupin e grave, çka i jep kësaj praktike një dimension të fortë gjinor dhe social.
“Bulzat e para për librin kanë nisur me kureshtinë time në shtëpi, ku familjarë të mi kishin tatuazh të bërë gjatë periudhës kur kanë qenë ushtar, apo nxënës në shkollën Skënderbe dhe kjo ka qenë ngacmimi im i parë për studimin e tatuazhit që kthehet në një projekt kërkimor i imi vetjak. Ka qenë një lloj kureshtie specifike sepse lidhej me një lloj paradoksi dhe një lloj pikëpyetje kërkimore se si ka mundësi që në diktaturë, në kushte dhe institucione që janë aty për të korrigjuar trupin, lejohej të bëhej tatuazhi dhe kjo ka qenë një nga pikëpyetjet e mia. Mbi këtë premisë nis gjithë rrugëtimi për premisën e parë të kërkimit mbi linjën e tatuazhit në kulturën shqiptare, moderne por që do më shpjerë drejt tradicionales” – thotë ai, ndërsa shton se studimi nis me Edith Durham.
“Kjo ka qenë një tjetër ngacmim se si ka mundësi që në etnografinë shqiptare, tatuazhi do zerë një rol relativisht modest ose aspak. Dhe kjo ishte pjesë e kërkimit e cila më jep mundësinë të eksploroj punën e Durhamit, ajo fillimisht e nis me katolikët në Bosnje, ku modelet e tatuazhe janë shumë herë më komplekse”, tregon ai.
Fillesat lidhen me gratë katolike boshnjake, te cilat përdornin tatuazhin si shenjë identiteti dhe mbrojtjeje shpirtërore. Më pas, kjo dukuri u përhap në zonën e Shkodrës dhe, siç vëren etnografi Rrok Zojzi, gjurmë të saj janë gjetur edhe në jug të Shqipërisë. Simbolika fillestare ishte kryesisht pagane, mbi të cilën më vonë u mbivendosën fetë monoteiste, duke krijuar një ndërthurje unike mes besimit, traditës dhe trupit.
“Durham këtë bën, thotë në dukje ato na shfaqen sikur tregojnë religjionet monoteiste të krishtërimit, por në malësorët e Shqipërisë, përgjigjja që i jepet është kulti i Diellit dhe i Hënës, si kulte themelore.
Megjithatë, për një periudhë të gjatë, tatuazhi në Shqipëri u konsiderua devijancë shoqërore. Sipas Lelajt, kryesisht të burgosurit dhe ushtarët bënin tatuazhe, duke përdorur simbole si armë, zemra apo figura femrash gjysmë nudo. Këto imazhe shpesh ishin shprehje rebelimi, nostalgjie apo force, por edhe mënyra për të rikthyer kontrollin mbi trupin në kushte të kufizuara lirie.
Me kalimin e kohës, tatuazhi kaloi nga një praktikë e stigmatizuar në një formë arti të pranuar gjerësisht. Nga një akt individual dhe pothuajse i fshehtë, ai u bë masiv dhe publik mbi trup, duke reflektuar ndryshimet shoqërore dhe kulturore.
Në këtë kontekst, Lelaj ngre edhe një kritikë mbi përdorimin e gjuhës dhe simboleve: “Gjuha po përdoret si flamur i nacionalizmit, jo patriotizmit”, duke sugjeruar se edhe tatuazhi sot mund të shërbejë si mjet identitar i deformuar, nëse shkëputet nga kuptimi i tij kulturor./abcnews.al
